In het voorjaar en de zomer van 2025 organiseerde Plantentuin Meise opnieuw een opleiding tot plantentuingids voor de VBTA (Vereniging van Belgische Botanische Tuinen en Arboretums). Deze opleiding, die in het Frans en het Nederlands werd gegeven, stelde de deelnemers in staat om de nodige kennis en vaardigheden te verwerven om groepen rond te leiden in een botanische tuin en hun kennis en passie voor planten te delen.
Het speciaal voor deze gelegenheid ontworpen programma combineerde theoretische lessen met praktische oefeningen. Onderzoekers en tuiniers van de Plantentuin droegen actief bij aan de opleiding door hun expertise en ervaring in het veld te delen. De deelnemers bezochten ook andere botanische tuinen, waar ze kennis konden maken met missies en manier van aanpak van de verschillende organisaties.
Van de tweeënzestig deelnemers aan de opleiding behaalde vijftig hun getuigschrift. De officiële uitreiking hiervan vond plaats op 7 oktober in het Arboretum Wespelaar.
Dit samenwerkingsinitiatief versterkt het netwerk van botanische tuinen en arboretums in België en ondersteunt de professionalisering van de milieueducatie binnen deze instellingen. Veel geslaagden dromen ervan om als gids aan de slag te gaan in Plantentuin Meise. Op 17 november organiseerde de Plantentuin alvast een welkomst- en integratiedag om hen kennis te laten maken met het bestaande netwerk van gidsen. |
|
Bezoekers op zoek naar sporen uit het verleden
|
|
|
Op 16 oktober had Plantentuin Meise het genoegen mevrouw Linda Donnelly en haar dochter Karen te mogen verwelkomen, die speciaal uit Canada waren overgekomen, evenals de heer Luc Van den Brande, inwoner van Meise en voormalig medewerker van de Plantentuin, die aan de basis lag van dit bijzondere bezoek. Zij werden vergezeld door mevrouw Ludwine De Vreught, achterkleindochter van Joseph en kleindochter van Frans De Vreught.
Deze dag bood de gelegenheid om een duik te nemen in het familiale verleden, dat nauw verbonden is met de geschiedenis van het koninklijk domein, in de periode waarin het werd bewoond door H.K.H. prinses Charlotte van België, zuster van koning Leopold II.
Hoewel Ludwine haar overgrootvader Joseph nooit heeft gekend — hij was van 1918 tot 1927 rentmeester van het huishouden van keizerin Charlotte en bleef daarna tot 1938 wonen in het diensthuis aan de hoofdingang van het domein van Bouchout — bewaart zij levendige herinneringen aan haar grootvader Frans. Hij bleef na het overlijden van Charlotte in 1927 tot 1962 domeinwachter. Met ontroering haalt zij herinneringen op aan haar kinderjaren bij haar grootouders, in wat zij “haar immense tuin” noemde, waar zij speelde, fietste en met een bootje op de vijver voer, ondanks het strikte verbod. Linda en Karen zijn op hun beurt afstammelingen van Lucia, de zus van Joseph.
Ook een familieanekdote kwam opnieuw naar boven: prinses Charlotte zou zeer veeleisend zijn geweest wat betreft de netheid van het domein en erop hebben toegezien dat er geen dode bladeren op de paden bleven liggen. In die tijd werkten veel dorpsbewoners op het kasteel.
Door deze herinneringen en getuigenissen blijft het domein een levende plaats van herinnering en overdracht, waar familiegeschiedenis en erfgoedgeschiedenis samenkomen.
|
|
|
Succesvolle aanplant van valkruid (Arnica) in de Franse Ardennen dankzij Plantentuin Meise
|
|
Op 6 november reisde een team van Plantentuin Meise af naar de Franse Ardennen, in de regio Rocroi, om te helpen bij het planten van enkele honderden exemplaren van Valkruid (Arnica montana). Deze operatie vormde de afsluiting van een ambitieus herintroductieproject onder leiding van verschillende Franse partners.
In Champagne-Ardenne groeit Arnica montana tegenwoordig alleen nog in de noordelijke Ardennen, waar hij als ernstig bedreigd wordt beschouwd. Het geleidelijke verlies van zijn natuurlijke habitat is te wijten aan intensivering van de landbouw en herbebossing.
Het project maakt gebruik van de expertise die is opgedaan bij een soortgelijk initiatief dat ongeveer tien jaar geleden werd uitgevoerd. Het LIFE Herbages-programma richtte zich toen op het versterken van valkruid populaties in Zuid-België.
De zaden die voor de herintroductie in Frankrijk werden gebruikt, zijn verzameld van de bloeiende Waalse populaties, waarvan de genetische samenstelling nauw verwant is aan die van de Franse Ardennen. Het zaaien en de vermeerdering van deze zaden vonden plaats in Plantentuin Meise en in het Museum van Parijs (MNHN).
In totaal plantte het team bijna 2000 jonge planten op twee locaties. Dit project is een mooi voorbeeld van grensoverstijgende samenwerking, waarbij wetenschappelijke expertise wordt gecombineerd met inzet ter plaatse. Over enkele jaren kan je opnieuw tapijten van valkruid bewonderen die deze iconische Ardense landschappen weer tot leven zullen brengen.
> Meer info |
|
Een sleutelsoort voor de toekomst van koffie opnieuw ontdekt
|
|
Een team van onderzoekers van Plantentuin Meise, samen met KULeuven en Congolese partners, publiceerde onlangs een belangrijke studie in Annals of Botany, gewijd aan Coffea dactylifera, een wilde koffiesoort die na meer dan een halve eeuw zonder waarnemingen in het veld opnieuw is ontdekt. Uit de studie blijkt dat C. dactylifera genetisch verwant is aan Arabica-koffie. Deze verwantschap maakt de soort tot een potentieel nuttige kandidaat voor veredelingsprogramma's, nu de huidige gekweekte koffieplanten steeds vaker worden blootgesteld aan extreme weersomstandigheden.
“Deze soort bevindt zich op het kruispunt van belangrijke lijnen binnen het geslacht Coffea”, legt An-Sofie Tas, onderzoeker bij Plantentuin Meise en eerste auteur van de studie, uit. “Inzicht in de genetische kenmerken ervan zou ons kunnen helpen om in de komende decennia meer veerkrachtige koffieplanten te ontwikkelen.”
C. dactylifera komt voor in de warme bossen op lage hoogte in Centraal-Afrika, waar de seizoenen weinig uitgesproken zijn. De plant heeft een compacte groei en de bladkenmerken lijken veelbelovend voor droogtebestendigheid. Vanuit agronomisch oogpunt blijft de productiviteit echter laag, vooral vanwege de kleine omvang van de zaden. Ondanks deze lage productiviteit hebben de bonen een verrassend zoete smaak, met tonen van bruine suiker en een stroperige textuur.
“Deze herontdekking herinnert ons eraan hoe waardevol de wilde koffiesoorten uit Centraal-Afrika zijn”, concluderen de onderzoekers. “Ze zouden weleens essentiële eigenschappen kunnen bezitten die de koffiesector in staat stellen zich aan te passen aan een veranderend klimaat.” |
|
Team Educatie gaat digitaal!
|
|
Sinds dit najaar biedt de Plantentuin schoolklassen digitale speurtochten aan met de Baludik-app. Via interactieve GPS-routes gaan leerlingen op avontuur in de Plantentuin en ontdekken ze alles over biodiversiteit, aardrijkskunde en zelfs het geheim van Prinses Charlotte. Ideaal om jongeren op een speelse manier meer van de natuur te laten genieten.
Kies bijvoorbeeld voor de spannende speurtocht “Vals alarm in de tuin: het onderzoek van de ecologen!”. Een mysterieuze AI-video zorgt voor paniek, en het is aan de leerlingen om als echte onderzoekers de ‘fake news’ te ontmaskeren. Al speurend, puzzelend en ontdekkend leren ze hoe belangrijk biodiversiteit is en hoe levende wezens met hun omgeving verbonden zijn.
Geschikt vanaf het secundair onderwijs. Prijs: 25 € per klas (max. 25 leerlingen). Duur: 2 uur. |
|
Een geslaagde editie van Dag van de Wetenschap!
|
|
In november organiseerden we in Plantentuin Meise opnieuw Dag van de Wetenschap in de Groene Ark. We sloegen hiervoor opnieuw de handen in elkaar met de andere Vlaamse Wetenschappelijke instellingen (VWI’s). De rode draad luidde dit jaar: ‘Wetenschap in een boek’. Daarom nam Frederik Leliaert (directeur Herbarium en Bibliotheek) onze bezoekers mee op een exclusieve rondleiding achter de schermen van onze bibliotheek. Bezoekers konden zich vergapen aan de prachtige collectie botanische illustraties en archiefdocumenten uit de afgelopen eeuwen.
In de Groene Ark zagen bezoekers onze botanische illustratoren Liliane Tytens en Omer Van de Kerckhove aan het werk en zetten ze zelf hun eerste stappen met een tekenmicroscoop. Ook de andere VWI’s zetten volop in op interactie met onze bezoekers: Het Agentschap voor Onroerend Erfgoed liet zien hoe archeologische vondsten met röntgenstralen worden ‘gelezen’, terwijl het Vlaams Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) bezoekers liet raden welke groenten en fruit er in ijsjes en smoothies zaten. Het Onderzoeksinstituut voor Natuur en Bos (INBO) bracht hun nieuwe Vogelatlas onder de aandacht met een workshop over vogelillustratie en een speurtocht in het Plantenpaleis. Ten slotte konden bezoekers testen of ze een boot veilig de haven konden binnenvaren met de scheepssimulator van Het Waterbouwkundig Laboratorium.
Samen maakten we bijna 650 bezoekers warm voor wetenschap en we kijken er naar uit om nog meer bezoekers te verwelkomen tijdens toekomstige edities. |
|
Zonnebekerplanten (Heliamphora) zijn kruidachtige, meerjarige planten uit de Sarracenniaceae familie (vleesetende planten). Alle planten uit deze familie leven in zeer onvruchtbare bodems en om te overleven vullen ze hun dieet aan met dierlijk voedsel, het zijn carnivoren planten. Met hun onbeweeglijke bekers vangen ze alles dat klein genoeg is om hierin te vallen: vooral insecten maar ook slakken, kikkers, …
Het geslacht Heliamphora omvat minstens 18 soorten, ze zijn endemisch op de tafelbergen (tepuis) in tropisch Zuid-Amerika. Volgens de lokale bevolking bevinden zich daar de huizen van de goden, het zijn (bijna) onbereikbare geïsoleerde zandsteenplateaus op het drielandenpunt tussen Venezuela, Brazilië en Guyana. Het vormt een uniek ecosysteem, de zonnebekerplanten leven hier letterlijk in de wolken. Een betere vertaling van de wetenschappelijke geslachtsnaam is dan ook moerasbekerplant, het griekse ‘helos–amphora’ betekent moerasbeker.
Heliamphora-soorten hebben de meest primitieve bekers van alle bekerplanten. Vanuit hun wortelstok vormen ze stengelloze rozetten – d.w.z. zonder zichtbare steel - met een bladhoogte van enkele cm tot 50 cm. Ze groeien in dichte pollen. De meeste soorten hebben groene bladeren (bekers), ze zijn in de lengte gekruld en aan de rand vergroeid en vormen zo verticale buisvormige bekers. Opvallend kenmerk bij de groengekleurde bekers zijn de roodgekleurde nerven, bladranden, bladdelen en een rood ‘nectarlepeltje’ als topje van de middennerf. Ze hebben geen dekseltje zoals andere geslachten uit de familie Sarracenniaceae en om te vermijden dat de bekers te zwaar worden vloeit overtollig regenwater weg door een opening in de bladrand. Bij de zoektocht naar nectar glijden de insecten via de lange neerwaarts gerichte haren onherroepelijk naar beneden in de valbeker en verdrinken. Symbiotische bacteriën zorgen voor de vertering en de plant neemt het voedzame soepje op. De bloemstelen met meerdere bloemen groeien ver boven en weg van de bekers om te vermijden dat waardevolle bestuivers in een valbeker terecht komen.
Heliamphora minor en H. heterodoxa als voorbeelden van deze unieke carnivore planten zijn te vinden in het Plantenpaleis, in het midden van de Nevelwoudkas. |
|
|
In onze Tuinwinkel aan Ingang Keizerin Charlotte ontdek je unieke producten en planten, geïnspireerd door de natuur.
|
|
|
Vind de perfecte ideeën voor je eindejaarsgeschenken voor alle leeftijden, budgetten en interesses: voor kinderen, mensen met groene vingers, koffieliefhebbers, gepassioneerde tuiniers of fijnproevers.
Ontdek de ruime keuze uit streekproducten, zoals ambachtelijke jam of wijnen van de Plantentuin, boeken, knuffels, zakjes bloemzaadjes en een ruime selectie planten zoals helleborussen die je een hele winter bloeiplezier geven... Kan je niet kiezen tussen al dat moois? Dan is een geschenkbon de oplossing. Met deze bon kan je online of aan de kassa betalen voor tickets, workshops, gidsbezoeken en aankopen in de Tuinwinkel.
Goed nieuws: onze winkel is altijd toegankelijk (tijdens de openingsuren). Dus zelfs zonder een bezoek aan de Plantentuin, kan je gerust komen shoppen in onze Tuinwinkel. Kom gerust eens langs!
|
|
Ontdek de handgemaakte gieters van Haws, ’s werelds oudste gieterfabrikant (sinds 1886). Deze elegante gieters van gegalvaniseerd staal combineren tijdloos design met uitzonderlijke duurzaamheid en functionaliteit. Ze worden met vakmanschap vervaardigd in het Verenigd Koninkrijk en gaan jarenlang mee – mét 5 jaar garantie.
Prijs: vanaf 38 €
Te koop in de Tuinwinkel |
|
|
(c) Plantentuin Meise
Musa komt tot stand binnen de Afdeling Museologie en Educatie.
Voor dit nummer werden teksten aangeleverd door Lander Blommaert, Éline Botte, Marie Despiegelaere, Koen Es, Franck Hidvégi, Frederik Leliaert, Min Pauwels, Barbara Puttemans, Filip Vandelook, Manon van Hoye.
Eindredacteur : Koen Es
Wil je ook graag Musa ontvangen, klik hier. |
|
|
|
.jpg)
