[Science News] – FOURCAST brengt verschuiving voorjaarsbloei in kaart

Klimaatverandering heeft duidelijke effecten op biodiversiteit en ecosystemen, maar hoe groot zijn die effecten in een dichtbevolkt land zoals België? Het FOURCAST-project (FOrest cold and URban heat island effects on Climate Adaptation of biodiversity), gecoördineerd door Plantentuin Meise, brengt veranderingen in planten- en dierpopulaties systematisch in kaart doorheen de tijd.

Klimaatverandering zichtbaar in bloei en groei

Binnen dit onderzoek vormt fenologie - het tijdstip van bloei en groei - een cruciale indicator. Door historische en actuele waarnemingen te vergelijken, analyseert FOURCAST hoe soorten reageren op klimaatopwarming. Zo kunnen verschuivingen in het seizoensritme van planten zichtbaar worden en wordt hun gevoeligheid voor klimaatverandering beter begrepen.

Vroege voorjaarsbloeiers zoals bosanemoon, klein hoefblad, sleedoorn en speenkruid zijn hierbij bijzonder waardevol. Ze reageren sterk op temperatuurveranderingen en hun bloei- en groeiperiodes zijn goed meetbaar.

Herhaling van een uniek fenologie-experiment

Tussen 1952 en 1965 noteerden burgers jaarlijks tijdens het eerste weekend van april de groeistadia van vroege voorjaarsbloeiers in België, Noord-Frankrijk, Luxemburg en Nederland. Meer dan 8.000 historische fiches vormen vandaag een unieke bron voor klimaatonderzoek.

FOURCAST herhaalt dit experiment met dezelfde methodiek en in dezelfde periode, met focus op vier sleutelsoorten: bosanemoon, klein hoefblad, sleedoorn en speenkruid.

Door deze nieuwe waarnemingen te vergelijken met historische data kunnen onderzoekers veranderingen in bloeitijd en groeipatroon analyseren en het effect van stedelijke hitte en bosmicroklimaat evalueren. Dit biedt een unieke kans om meer dan 60 jaar fenologische trends in kaart te brengen.

Burgerwetenschap: help mee met waarnemingen

Iedereen kan bijdragen aan dit onderzoek. Vrijwilligers spelen een sleutelrol door waarnemingen te verzamelen in het veld.

Wanneer?

Waarnemingen kunnen gebeuren zolang de planten zichtbaar zijn, van de eerste bladontwikkeling tot het afsterven van bovengrondse delen. De focus ligt op het eerste weekend van april 2026 (zaterdag 4 en zondag 5 april), wanneer veel voorjaarsbloeiers in bloei staan.

Hoe kan je helpen?

• Ga op zoek naar bosanemoon, klein hoefblad, sleedoorn en speenkruid
• Noteer het levensstadium: vegetatief, bloeiend, vruchtdragend of afstervend
• Maak indien mogelijk foto’s (optioneel)
• Noteer informatie over de groeiplaats (bos, park, wegberm, houtkant, braakliggend terrein, …)
• Voer je waarnemingen in via de projectpagina’s op waarnemingen.be 

> Meer info over FOURCAST: www.projectfourcast.be