nr. 31, herfst 2012

Nieuws uit de Plantentuin

Niet te missen

Plant in de kijker

De Tuinwinkel

Er groeit iets in Meise!
Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.


  • Alzheimerkorstmos

De mens heeft van oudsher al planten gebruikt als geneesmiddel. Ook nu nog worden heel wat actieve stoffen voor de aanmaak van medicijnen gehaald uit plantendelen. Neem nu de roze maagdenpalm uit Madagaskar (Catharanthus roseus) en de taxus die ingezet worden tegen bepaalde vormen van kanker. Er worden dankzij de moderne moleculaire analysetechnieken nog steeds nieuwe heilzame bestanddelen ontdekt. Enkele maanden geleden achterhaalden onderzoekers van het Duitse Max Delbrückinstituut voor Moleculaire Geneeskunde dat de stof orceïne de hoeveelheid toxische eiwitten in de hersenen, die de ziekte van Alzheimer veroorzaken, doet afnemen. Orceïne op zich is niet nieuw, het wordt als kleurstof ‘E121’ (orseille of lakmoes) gebruikt om textiel en -vroeger- ook voedsel een rode of paarse tint te geven. De stof wordt gehaald uit korstmossen zoals Rocella tinctoria. Volgens korstmossendeskundige Dr. Damien Ertz van de Nationale Plantentuin benadrukt dit nogmaals het belang van systematisch plantenonderzoek. Hij onderzocht twee jaar geleden de verschillende Rocella-soorten en kwam tot de conclusie dat er wereldwijd 24 soorten voorkomen. Het is dus best mogelijk dat in één van die aanverwante soorten molecules voorkomen die het Alzheimeronderzoek kunnen dienen.

  • Google Streetview in de Plantentuin

Bijna een jaar geleden kwam Google Streetview in ons land online. Wie is er nog niet gaan kijken om zijn eigen huis te zien? Er komt heel wat bij kijken om dit huzarenstukje softwarematig voor mekaar te krijgen. Je krijgt immers de indruk van een continu beeld zonder overgangen waarbinnen je nog eens 360° kan rondkijken. Hiervoor zijn de wagens van Google, uitgerust met speciale camera’s, overal in ons land beelden gaan opnemen. Overal!?… behalve dan in de Plantentuin… Dat is ook logisch want men heeft enkel de ‘openbare weg’ in beeld gebracht. Om de plaatsen die met de wagen niet toegankelijk zijn in beeld te brengen, heeft men deze zomer een Googlemedewerker op pad gestuurd met een driewielerfiets vol camera’s. Zo fietste hij alle paden en wegeltjes in de Plantentuin rond en kreeg heel wat vragende blikken van onze bezoekers. Op het resultaat is het nog even wachten, maar binnen afzienbare tijd kan je vanop Google Streetview een virtuele wandeling door de Plantentuin maken. Dit vult ook mooi de virtuele wandeling door het Plantenpaleis aan die je nu al kan maken. Maar er gaat natuurlijk niets boven een echte wandeling door de Plantentuin!

 

  • Twee planten in de boksring

Sinds de globalisering van de economie wordt er heel wat afgereisd en van hier naar daar getransporteerd. Vaak reizen -al dan niet gewild- diertjes, planten of plantendelen (vb. zaadjes) mee, soms duizenden kilometers ver. De minst resistente onder hen, overleven in de nieuwe leefomstandigheden niet erg lang, maar af en toe weet zich toch een soort te handhaven of zich zelfs zo goed thuis te voelen dat ze gaat woekeren. De Nationale Plantentuin van België doet zelf onderzoek naar mogelijk invasieve planten en ondersteunt ook studies in dit onderzoeksdomein door zijn infrastructuur aan te bieden. Op dit ogenblik heeft Joëlle Gerard, een doctorandus aan de Vrije Universiteit Brussel een proefopstelling in het water van het Plantenpaleis. Ze wil nagaan hoe twee soorten vederkruid (Myriophyllum) met mekaar interageren. Het gaat om aarvederkruid (M. spicatum) dat van nature in ons land voorkomt en parelvederkruid (M. aquaticum) uit Brazilië dat zich de laatste jaren meer en meer invasief gaan gedragen is in de vrije natuur. Zal in deze proefopstelling één van de twee de andere verdringen? En wie zal de bovenhand halen als we de samenstelling van het water wijzigen? De eerste resultaten worden verwacht in de komende maanden...

  • Warm en koud in het Herbarium

Plantkundigen op expeditie brengen meestal heel wat monsters mee van wat ze verder willen onderzoeken. Van planten worden vruchten in proefbuisjes met alcohol bewaard, maar wat ook steevast gebeurt, is drogen van enkele twijgen tot herbariumexemplaren die voorzien worden van de nodige veldinformatie. In de Plantentuin worden zo bijna 4 miljoen van deze herbariumvellen bewaard. De meeste dateren uit de 20e eeuw maar er zijn er ook een heleboel van de 19e en zelfs de 18e eeuw. Ze houden hun wetenschappelijke waarde, als ze tenminste goed bewaard blijven, want er liggen kapers op de kust. Minuscuul kleine broodkevertjes (Stegobium paniceum) zijn de schrik van elk herbarium. Ze wriemelen zich door de kastspleten en eten van het gedroogd materiaal. Oude verdelgingsmethodes met kwikchloride zijn wegens gezondheidsredenen niet meer toegelaten. Daarom worden minder gevaarlijke methodes, met wisselend succes, uitgeprobeerd. Zo worden van tijd tot tijd grote pakketten ingevroren of is het hele gebouw al enkele keren gedurende 3 uur tot 60°C verhit. Ook zijn er continu lichtvallen aanwezig en feromoonvallen die de mannetjes lokken met ‘wijfjesgeur’. En heel af en toe, komt een gespecialiseerde firma langs met insecticide, een noodzakelijk kwaad om deze wetenschappelijke collectie in goede staat te kunnen bewaren. 


  • Jaarrapport 2011

Wie interesse heeft om het jaarrapport van de Nationale Plantentuin van België in te kijken, kan dat vanaf nu online doen. Het verslag is in het Engels opgesteld en blikt terug op de voornaamste gebeurtenissen van 2011. Ook cijfermatig wordt een overzicht gegeven van het reilen en zeilen van onze instelling en haar verschillende entiteiten. Dit rapport is het eerste in zijn soort en wil de Plantentuin meer zichtbaarheid geven.

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.





bonsai



  • Tentoonstelling ‘Geflitst in de wegberm’ (12 mei - 28 oktober 2012)

Kunstenaar Jos Poel maakt haarscherpe afdrukken van onze inheemse wilde planten. Zijn techniek via vooraf gedroogde planten is uniek. U zal verbaasd zijn over de grafische schoonheid van wilde peen of bosbies. De afdrukken worden deels buiten en binnen in de Oranjerietaverne tentoongesteld. Meer info.

  • Autumn Leaves (8 september - 2 december 2012)

Kunstenaar en fotograaf Roel Jacobs is gefascineerd door bomen. In 2010 kreeg hij het Middelheimmuseum zover om in hun collecties een levend beeldhouwwerk, een jonge boom, als monument voor de toekomst aan te planten. Zijn foto-installatie, gebaseerd op de meest schitterende herfstverkleurigen, is een ode aan de verscheidenheid en de schoonheid van bomen. Meer info.

  • Zielengroeisels (21-24 september 2012)

Samen met zijn gezelschap ‘Le Cirque végétal’ ontwikkelde de Franse circusartiest en landschapsarchitect, Lucas David, een unieke woordenloze voorstelling, volledig geïnspireerd op het Plantenrijk. De ‘Bomenman’, balancerend op stelten als een mangrove en de ‘Mosvrouw’, die put uit de rijke wereld van het Japanse butohtheater, voeren u binnen in het plantenuniversum... Meer info.

  • Lezing: 'Botanische diversiteit in het Congobekken' (30 september, 14u00)

Kersvers directeur a.i. van de Plantentuin Dr. Steven Dessein heeft er al heel wat maanden veldwerk in Afrika en meer bepaald in Congo opzitten. Hij is onze ideale gids om kennis te maken met de fascinerende, maar bedreigde, plantenrijkdom van Centraal-Afrika. Deze lezing is gratis voor de Jaarkaarthouders, € 1 extra op de toegangsprijs tot de Plantentuin voor andere geïnteresseerden.. Meer info.

  • Ikebanatentoonstelling (20 - 21 oktober 2012)

Op 20 en 21 oktober kan je weer de prachtige Oosterse bloemsierkunst bewonderen in de Plantentuin. De schikking van de bloemen, de planten en het mos spoort aan tot meditatie. Meer nog dan de keuze van de bloemen, de takjes, de bladeren, is de onderlinge verhouding waar elke kunstenaar op let. Ook de steentjes of het water maken integraal deel uit van de compositie die terechtkomt in een zorgvuldig uitgekozen schaal of vaas. Meer info.

  • Dag van de Wetenschap (25 november 2012)

Op 25 november, tijdens de Dag van de Wetenschap, kan je een kijkje nemen achter de schermen van de wetenschappelijke instellingen. In de Plantentuin kan je terecht om onze onderzoekers aan het werk te zien en hen honderduit vragen stellen over hun expedities, hun vondsten en gedrevenheid. Je krijgt een exclusieve blik op de wetenschappelijke collecties, een zeer uitzonderlijke aangelegenheid. Meer info

  • Coniferenwandeling (3 december 2012 - 15 januari 2013)

Ooit gewandeld in de overweldigende coniferencollectie van de Nationale Plantentuin te Meise? U staat er oog in oog met maar liefst 350 verschillende soorten naaldbomen van heel de wereld. Bovendien zal u raar opkijken welke eigenaardige familieleden onze doodgewone kerstboom allemaal heeft; de kruipende spar Picea abies 'Procumbens’ of de elegante Cryptomeria japonica, om er maar twee te noemen. Bovendien zijn ze niet enkel mooi om naar te kijken, maar vaak ook erg nuttig! Meer info.

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.






  • Indisch bloemriet

In de Oranjerietuin sluiten onze canna's het bloeiseizoen af met een spetterend kleurenfestival. Ruim vijfentwintig cultivars staan er momenteel te pronken met gele, rode, roze of oranje bloemen, effen van kleur of gevlekt en met heldergroene, dieprode of gestreepte bladeren. Je kan canna’s bezwaarlijk subtiel noemen ! Oorspronkelijk komt deze plantensoort uit tropisch Amerika en meer bepaald uit gebieden met een nat en een droog seizoen. Laat je dus niet door de naam Indisch bloemriet of Canna indica misleiden. Mochten de helle kleuren in de Oranjerietuin je teveel worden dan kan je in de Moessonkas de wilde voorouder van deze pigmentexplosie ontdekken, een slanke plant van een tweetal meter hoog met helrode bloemen. Om droge periodes te overleven vormen canna's vlezige wortelstokken die door de indianen gegeten werden. In de natuur sterven bij droogte de bovengrondse delen af terwijl de ondergrondse delen in leven blijven. Onder gunstige omstandigheden vormen de wortelstokken opnieuw bladeren en bloemen. Deze eigenschap zorgt ervoor dat canna's ook in onze koude streken geteeld kunnen worden. Na de eerste vorst worden de wortelstokken opgegraven en vorstvrij bewaard in een donkere ruimte. In de volgende lente worden ze opnieuw geplant. De canna wordt in Europa al zeer lang geteeld, Carolus Clusius vermeldde de plant al in 1567. Het was echter vooral in de 19e eeuw dat er ontelbare cultivars werden ontwikkeld met een zeer breed palet aan bloem- en bladkleuren. De grote, enigszins slordige en volledig asymetrische bloemen -een zeldzaamheid in het plantenrijk- zijn zeer opvallend en geven een tropisch cachet aan de tuin. Botanisch gesproken zijn de opvallende bloemblaadjes echter vervormde en steriele meeldraden.

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.


  • Bloempotkaarsjes

De dagen beginnen weer flink te korten en net als de plantenwereld trekken we ons gaandeweg meer terug. Maar gelukkig heeft dit ook voordelen. Gezellige avonden in de woonkamer worden nog aangenamer met wat sfeervolle kaarsen. In de tuinwinkel kan u nieuwe bloempotkaarsjes ontdekken. Onze imker vulde oude, handgevormde bloempotjes met was uit de bijenkorven van de Plantentuin. Het resultaat is een authentiek en volledig natuurlijk sfeerlichtje.
Prijs: € 3.50.

Te koop in de Tuinwinkel.

  • Nieuwe postzegels "herfstbladeren"

Heb je ze al gezien? De nieuwe postzegels in de vorm van herfstbladeren. Sinds 18 september zijn ze te koop in elk postkantoor. De bladeren zijn foto's gemaakt door Roel Jacobs in verschillende arboreta en ook bij ons in de Plantentuin. De rest van zijn werk kan je bewonderen in de tentoonstelling Autumn Leaves.

  • ‘Bomen in België, revisited’

Kunstenaar Roel Jacobs is gefascineerd door bomen, dat kan je ontdekken in de tentoonstelling die momenteel in de donjon van het Kasteel loopt. Daar kan je ook zijn nieuwe boek ‘Bomen in België, revisited’ inkijken. Hierin brengt hij honderd bijzondere bomen uit ons land in beeld met schitterende foto’s. Het gaat bovendien om bomen die in publieke domeinen groeien en die dus door iedereen bewonderd kunnen worden. Het boek geeft ook een overzicht van alle locaties waar deze prachtige bomen groeien. Je kan er dus niet alleen vanuit je zetel van genieten, maar je kan er ook op uit trekken om ze allemaal in levende lijve te ontmoeten.
‘Bomen in België, revisited’, 256 blz.
Prijs: € 30.00. Nu te koop in de Tuinwinkel in het Nederlands, Frans en Engels.

Te koop in de Tuinwinkel.

Alleen in de Tuinwinkel vind je het betere tuinboek

The place to be voor plantenliefhebbers!

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.

Uitgever
Nationale Plantentuin van België

Musa komt tot stand binnen de Afdeling Museologie en Educatie met de medewerking van het informaticateam en de Afdeling Levende Collecties.

Eindredacteur
Gert Ausloos

Foto's
Nationale Plantentuin van België, Roel Jacobs, Jos Poel, Wikimedia.

Wilt u Musa ook ontvangen, klik hier en schrijf het woord subscribe in je mailbericht. Gelieve geen signatuur noch andere tekst toe te voegen.

Wilt u niet langer Musa ontvangen, klik hier en schrijf het woord unsubscribe in je mailbericht.

Voor bezoekersinformatie klik hier.

Nationale Plantentuin van België
Domein van Bouchout
Nieuwelaan 38
1860 MEISE

02 260 09 70
info@br.fgov.be