nr. 20, winter 2009

Nieuws uit de Plantentuin

Niet te missen

Plant in de kijker

De Tuinwinkel

Er groeit iets in Meise!
Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.


  • De wereld op zijn kop

Het is voor planten enorm belangrijk om op het juiste moment van het jaar te groeien en te bloeien, zeker in onze streken. Jonge blaadjes of bloemen vormen in het putje van de winter is geen goed idee. Met behulp van pigmenten en proteïnen kunnen planten dan ook de voortgang van de tijd meten. Ze zijn bovendien ook gevoelig aan externe prikkels zoals temperatuur en daglengte. Zo stemmen ze hun groeicyclus af op de loop van de seizoenen. In de lente en de zomer zal je dus, ook in de Plantentuin, de meeste bloemen vinden.

Maar in de Droogtekas en de Mediterrane Kas van het Plantenpaleis (nr. 5 op het bezoekersplan) staan nu verschillende aloë’s, levende steentjes, acacia's en heidesoorten volop in bloei. Allemaal afkomstig van het zuidelijk halfrond waar het op dit ogenblik zomer is. Deze plantensoorten hebben een inwendige genetische klok die niet beïnvloed wordt door hun omgeving. Plantkundigen beginnen slechts langzaam zicht te krijgen hoe dit mechanisme precies werkt, maar de genetische klok blijkt onwrikbaar, zo bloeit vb. de Andringitra-aloë (Aloe andringitrensis) al sinds 1925 trouw in december, het ideale bloeimoment … op Madagaskar.


  • De kromme Corokia

Nieuw-Zeeland heeft, net als Australië, een heel bijzondere dieren- en plantenwereld. Zo kwamen er bijvoorbeeld oorspronkelijk nauwelijks zoogdieren voor. De dominante planteneters waren enorme loopvogels, de moa's, waarvan de grootste 3 meter hoog waren en meer dan 200 kg wogen. Deze hadden geen tanden en voedden zich op een totaal andere manier dan zoogdieren. Met hun scherpe bek knipten en trokken ze stukken van planten. In de loop van de evolutie ontwikkelden de planten uiteraard aanpassingen om zich te beschermen.

De meeste planten vormen rechtop groeiende stengels of takken waarop dan zijstengels gevormd worden die naar buiten groeien, van de plant weg. Op Nieuw-Zeeland hebben 10% van de inheemse plantensoorten een totaal andere groeivorm. De zijtakken groeien naar het centrum van de plant. Zo ontstaan warrige struiken met dunne, taaie en in elkaar verstrengelde takken, die heel moeilijk bereikbaar zijn met een vogelbek. De moa's werden door de komst van de Maori's uitgeroeid maar tegenwoordig hebben de Nieuw-Zeelandse planten dan weer erg te lijden onder vraat van ingevoerde herten. In de Lentekas van het Plantenpaleis (nr. 5 op het bezoekersplan) kan u een mooi wirwarexemplaar van de zigzagstruik (Corokia cotoneaster) vinden, vlakbij het standbeeld. Met dit mooie staaltje van evolutieve plantenaanpassingen, wuiven we het Darwinjaar 2009 uit.


  • Een nieuwe start voor het Congolees herbarium in Yangambi
Dr. Steven Dessein, één van onze wetenschappers, is zopas teruggekeerd uit het noordoosten van Congo. Niet ver van Kisangani, meer bepaald in Yangambi, bevindt zich het grootste herbarium van het land en zelfs van heel Midden-Afrika. Van de 150 000 herbariumspecimens, zijn er ongeveer 2 000 zogenaamde types. Een type is een gedroogd exemplaar van een plantensoort waarop de allereerste beschrijving en naamgeving gebaseerd is. Deze zijn voor de wetenschap van onschatbare waarde.  Het herbarium heeft het niet makkelijk gehad tijdens de recente conflictsituaties, maar het heeft toch stand gehouden. Jammer genoeg hadden ook ratten, zilvervisjes en kevers er hun intrek genomen. Onze Plantentuin probeert, met de financiële steun van de Europese Gemeenschap en het Franse ministerie van buitenlandse zaken, samen met de mensen van Yangambi deze buitengewone collectie te redden. Er werd met gas ten strijde getrokken tegen de insecten, alsook door de aangetaste herbariumexemplaren in droogovens te verhitten. In de volgende fases van het programma worden de collecties uitgebreid en wordt het wetenschappelijk onderzoek gestimuleerd. Tenslotte zal ook de plaatselijke bevolking gesensibiliseerd worden, zij dienen uiteindelijk het meest baat te hebben bij de bewaring van hun patrimonium en de bescherming van de unieke biodiversiteit van hun streek.


  • Week van de Smaak viel in de smaak
Tijdens de Week van de Smaak kon je in de Kas Mabundu van het Plantenpaleis (nr. 5 op het bezoekersplan) terecht om te proeven en te snuffelen van wat tropische planten zoal opleveren. Heel wat gegadigden kwamen een kijkje nemen en bewonderden de groene leveranciers van Jamaicapeper, kaneel, muskaatnoot en andere specerijen, die onze gerechten van oudsher smaak geven. Ondertussen gaven de Plantentuingidsen een woordje uitleg over pinda’s die zichzelf in de grond planten, over vanilleorchideeën die met de hand moeten bestoven worden of over het verschil tussen groene, zwarte en witte peper. Het proeven van kokos- en cashewnoten, sappige mango’s en pittige stervruchten werd erg gesmaakt. Het proeven en snuffelen wordt nog eens over gedaan in de maand mei. Hou onze agenda dus zeker in de gaten.
Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.






Beste Lezers, we willen jullie eraan herinneren dat de Plantentuin gesloten is op 25 december 2009 en op 1 en 4 januari 2010. We wensen jullie een prettig eindejaar.

  • Coniferenwandeling - nog tot 15 januari 2010

Nu de dagen korter worden, beginnen we weer aan kerstbomen te denken. Wist je dat er in het Coniferetum van de Plantentuin (nr. 18 op het bezoekersplan) maar liefst 350 verschillende soorten naaldbomen groeien? Sommige laten in de winter hun naalden vallen, andere kruipen over de grond of worden niet hoger dan 20 cm. Ontdek deze enorme verscheidenheid op je eigen tempo. Hiervoor krijg je aan de kassa een gratis folder met een uitgestippeld parcours. Meer info



  • Het Darwinparcours - nog tot 5 januari 2010   

Op 24 november was het precies 150 jaar geleden dat Charles Darwin zijn beroemde werk 'Over het onstaan der soorten' publiceerde en eerder dit jaar vierden we de 200ste geboortedag van deze geleerde. Darwin was ook enorm gefascineerd door planten. Hij bestudeerde klimmende planten, orchideeën en zelfs sleutelbloempjes. Je kan doorheen het Plantenpaleis het Darwinparcours volgen en de groene kant van Darwin ontdekken. Grote panelen leren je meer over de botanische trekjes, zijn waarnemingen en experimenten met planten. Je kan zelfs, net zoals Darwin in de negentiende eeuw, zelf een insectenetende plant voeden. Meer info



  • Winterse plantenmagie - van 16 januari tot 20 maart 2010   

Wie wil genieten van de kleurrijke twijgen van kornoelje, van de schitterende schors van de slangenbastesdoorn, de heerlijke geur van winterkamperfoelie of de subtiele schoonheid van de eerste bloeiende buitenplanten van 2010, moet beslist eens langskomen in het begin van het nieuwe jaar. Aan de kassa krijg je een gratis folder waarmee je deze winterse juweeltjes makkelijk kan terugvinden. Meer info

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.



  • De oranjekers

Als je deze dagen in het Fruticetum (nr. 15 op het bezoekersplan) rondwandelt, wordt je aandacht onmiddellijk getrokken door deze flamboyante verschijning: de oranjekers of Idesia polycarpa. Het oranje slaat op de vruchten die nu in lange trossen van groen, over geel en oranje naar warm rood kleuren. Vogels lusten de bessen niet en dus blijven ze de hele winter mooi pronken. Voor de mens zouden ze wel eetbaar zijn, gekookt in bereidingen of zelfs rauw. 

Het zijn enkel de vrouwelijke planten die vruchten dragen, we hebben hier dus te maken met een tweehuizige plant. Het spreekt dan ook voor zich dat je ook een mannelijk exemplaar nodig hebt om tot dit mooie resultaat te komen. Een oranjekers bloeit in mei - juni met geelgroene bloemen in hangende pluimen. De bloemen zijn licht geurend. Imposant zijn de hartvormige bladeren die in het voorjaar verschijnen, met een diameter van maar liefst 20 cm. Van nature komt de oranjekers voor in het midden en westen van China, maar ook in Korea, Taiwan en Japan, in een klimaat dat vergelijkbaar is met het onze. De oranjekers is dan ook perfect winterhard. 

Onze collectie telt heel wat planten uit die regio. Naar schatting 10 % van de soorten in onze collectie groeit van nature op Chinese bodem. Heel wat van onze magnolia’s, rododendrons, pioenen en esdoorns zijn van daar afkomstig. Meer dan 120 soorten uit de Plantentuin draagt ook de naam ‘chinensis’ of ‘sinensis’ in hun wetenschappelijke naam zoals de Chinese paardenkastanje (Aesculus chinensis), de Chinese berk (Betula chinensis) of de Chinese blauweregen (Wisteria sinensis). In feite is het in de Plantentuin elke dag ‘Europalia China’.

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.




  • Ooit al witloofconfituur geproefd?

Witloof (Cichorum intybus) is een echt streekproduct voor Brussel en zijn wijde omgeving. De ‘Brabantse leemgrond’ leent zich uitstekend tot het telen van de wortels op het veld die later op het jaar in het donker de typische witte krop opleveren. De vader van het witloof is volgens de overlevering onze voormalige hoofdtuinier Bressiers. Tijdens één van de winters rond 1850 deed hij in de kelders van de Brusselse Kruidtuin –toen was de Plantentuin nog niet naar Meise verhuisd- zijn ontdekking. Witloof kan je op vele manier klaarmaken, maar de Tuinwinkel biedt nu witloofconfituur aan. Een ambachtelijk streekproduct op basis van grondwitloof, witte suiker en vruchtenpectine. Origineel op de feesttafel en heerlijk bij paté of wildbereidingen.

  • De wetenschap van het leven, over eenheid in biologische diversiteit

Het verhaal van het leven begint zo’n 3,8 miljard jaar geleden. Niets liet vermoeden dat de primitieve oercellen van toen, aanleiding zouden geven tot de gigantische biodiversiteit van vandaag. Daarbij komen de meest wonderbaarlijke aanpassingen voor. Zo overtreffen planten - die hele ecosystemen van energie voorzien - de efficiëntie van elk zonnepaneel, hebben runderen complexe magen met micro-organismen die hen toelaten op gras te overleven, en omzeilen bacteriën steeds weer nieuwe antibiotica. De wetenschap die de verwondering over zoveel ‘vernuft’ vertaalt naar concrete wetenschappelijke vragen en experimenten is de biologie, de studie van het leven.

Dit boek, vers van de pers net vóór het jaar van de biodiversiteit, is een aanrader voor iedereen die nog meer wil weten na een bezoek aan onze Evolutiekas.

De wetenschap van het leven, over eenheid in biologische diversiteit werd geschreven door Bert De Groef en Peter Roels en werd in 2009 uitgegeven bij Acco. 256 blz. kostprijs €37

Alleen in de Tuinwinkel vind je het betere tuinboek

The place to be voor plantenliefhebbers!

Om uw exemplaar te reserveren, klik hier.

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.

Uitgever
Nationale Plantentuin van België

Musa komt tot stand binnen de Afdeling Museologie en Educatie met de medewerking van het informaticateam en de Afdeling Levende Collecties.

Eindredacteur
Gert Ausloos

Foto's
Nationale Plantentuin van België, Bénédicte van Lidth en Steven Dessein.

Wilt u Musa ook ontvangen, klik hier en schrijf het woord subscribe in je mailbericht. Gelieve geen signatuur noch andere tekst toe te voegen.

Wilt u niet langer Musa ontvangen, klik hier en schrijf het woord unsubscribe in je mailbericht.

Voor bezoekersinformatie klik hier.

Nationale Plantentuin van België
Domein van Bouchout
Nieuwelaan 38
1860 MEISE

02 260 09 70
info@br.fgov.be