nr. 15, herfst 2008

Nieuws uit de Plantentuin

Niet te missen

Plant in de kijker

De Tuinwinkel

Er groeit iets in Meise!
Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.


  • Reuzenbelangstelling voor reuzenaronskelk

U heeft er zonder twijfel over gehoord via de media en de kans is groot dat u ook zelf een kijkje bent komen nemen. Want van 5 tot 8 augustus toen onze reuzenaronskelk (Amorphophallus titanum) bloeide, zijn maar liefst 8 000 bezoekers langs geweest! Door de volkstoeloop hebben we het Plantenpaleis niet tot 22 uur maar tot bijna middernacht opengehouden. De knol van 9,7 kg heeft iedereen verrast; in principe was hij te klein om een bloeiwijze te verwachten maar de natuur besliste er anders over. Een bloeikolf van 156 cm hoog was in elk geval nogal bescheiden, als je weet dat deze reus tot 3 m kan halen. De knol gaat nu in rust om binnen 6 weken à 6 maanden een reuzenblad te produceren. Dat is nodig om via de fotosynthese de uitgeputte knol opnieuw aan te sterken, zoniet sterft de plant…

  • Een dubbelslag voor de reuzenaronskelk

Ongelofelijk maar waar! Nog geen maand nadat de eerste reuzenaronskelk bloeide ontwikkelt nu ook zijn broer een bloeiwijze. Maar dit is een grote broer, de knol weegt 18 kg en zeker zal de nieuwe bloeiwijze groter zijn dan de eerste. Hercules, zo noemen we inmiddels de grote knol, zet er spoed achter en dagelijks wordt de bloeiwijze verschillende centimeter groter. U kan de vorderingen van Hercules op onze homepage volgen, daar zal u binnenkort ook de exacte datum van de bloei kunnen vinden. Met een jaarkaart kan u ter plekke de krachtinspanningen van de jonge Hercules op de voet volgen. Bij het versturen van deze Musa is het nog slechts enkele dagen of uren afwachten tot ze zich opent.



  • UFO’s gesignaleerd in Meise

Op de eerste winderige dag in het Fruticetum (nr. 17 op het bezoekersplan) werden ze zopas gesignaleerd: Unidentified Flying Objects. Sommige mensen hebben vliegende schijven gezien, anderen spreken van wentelde wieken of propellers. Wat vliegt daar, is dit het begin van een buitenaardse invasie? Het zijn echter gewoon rondvliegende plantenbaby's. Veel zaden en vruchten van bomen hebben aërodynamische vormen. Door allerlei uitgroeiingen zijn ze in staat om de kracht van de wind te vangen; draaiend of zwevend kunnen ze zo tientallen meters meegedragen worden. Op die manier is de kans groter dat de ze op een goeie plek neerkomen, na ontkieming zal de jonge plant makkelijker voedsel, licht en water vinden. Onder de moederboom is dit alles meestal schaars.

Mooie voorbeelden van dergelijke plantaardige vliegende objecten vinden we bij de esdoorns (Acer spp.), gedragen door de wind wervelen de vruchtjes als helikopterwieken. Ook de vruchten van de lindes (Tilia spp.) draaien in het rond. De schijfvormige vruchtjes van de ringvleugelnoot (Cyclocarya paliurus, zie foto) uit China, kunnen tot zes centimeter diameter hebben en lijken sprekend op een vliegende schotel.



  • Unieke plant in het Plantenpaleis

In de Moessonkas (Kas M) stond een tijdje geleden voor het eerst een exemplaar van Clavija cauliflora in bloei. De lange smalle stam was plots getooid met kleine helderrode bolronde bloemetjes. De plant werd als stek in 1984 door Guy Reubrecht, een van onze tuiniers, uit Colombia meegebracht. Een specialiste van de Universiteit van Gotland (Zweden), Dr. Bertil Stahl, die deze plantensoort bestudeert, wees ons erop dat onze plant het enige gekende vrouwelijke exemplaar van deze soort is, alle andere gekweekte planten zijn mannetjes. Ze vroeg om enkele bloemetjes op te sturen voor haar onderzoek. Een mooie illustratie van hoe onze rijke collecties bijdragen aan de wetenschap. 



  • Oudste parkbomen van de Plantentuin

In Musa 13 kon u al kennis maken met de oudste bomen uit de serres van de Plantentuin, de Oostkaapse broodbomen (Encephalartos altensteinii). Maar ook in openlucht groeien tal van achtenswaardige bomen, veelal uit het begin van de 19e eeuw. Door recent geschiedkundig onderzoek van Stefan Vidts, een historicus verbonden aan de Plantentuin, weten we dat de Plantentuin zijn huidige vorm kreeg tussen 1805 en 1818. Archiefbronnen vermelden dat onder invloed van de Franse architect François Verly in die periode grote ingrepen werden gedaan; zo werden er bijvoorbeeld allerlei bomen aangeplant. Op het gazon voor het Kasteel (nr. 3 op het bezoekersplan) staan nog een aantal krasse knarren bij elkaar. Een enorme éénbladige es (Fraxinus excelsior 'Diversifolia', zie foto), een echt curiosum en twee majestueuze grote beuken (Fagus sylvatica), een rode en een groene. Geplant rond 1805 hebben deze bomen voor hun soort al een eerbiedwaardige leeftijd bereikt. Wat verderop staat een imposante moerascipres (Taxodium distichum) ook uit hetzelfde jaar.

Aan de andere kant van de Plantentuin zijn nog meer oude bomen te vinden. Op het grasveld voor de Vriendschapstempel (nr. 9 op het bezoekersplan) staat een schitterende ingesnedenbladige zwarte els (Alnus glutinosa 'Lacinata') uit 1818. Van de twee majestueuze tamme kastanjes (Castanea sativa) aan de Oranjerievijver (nr. 33 op het bezoekersplan) vermoed men dat ze rond 1790 aangeplant zijn. Deze soort levert zeer duurzaam hout en de kastanjes werden als voedsel voor zowel mensen als vee gebruikt. Mis het herfstspektakel van deze reuzen niet.



  • Plantentuin op Olympische Spelen in Peking!

In de aanloop naar de Olympische Spelen organiseerde de Chinese Academie voor Wetenschappen en het internationaal netwerk van botanische tuinen (BGCI) in Peking een tentoonstelling over de plantentuinen van de wereld. Samen met 80 andere instellingen mocht de Nationale Plantentuin van België zich voorstellen aan de deelnemende atleten en andere bezoekers. Zo kon nogmaals het belang van het wetenschappelijk plantenonderzoek en het behoud van de biodiversiteit onder de aandacht gebracht worden. We focusten op ons onderzoek van de Belgische flora, onze zadenbank, onze collecties van bedreigde plantensoorten zoals de wilde Kaapse viooltjes (Saintpaulia, zie foto) en onze samenwerking met de botanische tuin van Kisantu (Congo). Meer info.



  • Balatkas open voor het publiek

Van begin dit jaar is de Balatkas (nr. 8 op het bezoekersplan) open voor het publiek.  Deze kleine serre werd in 1853 ontworpen door Alphonse Balat, de architect die ook de wereldberoemde koninklijke serres van Laken bouwde.  Eerst stond deze kleine serre met haar typisch kroontje, in het Brusselse Leopoldpark om er de tropische reuzenwaterlelies te kweken.  In 1878 verhuisde ze dan naar de Kruidtuin in Brussel.  In 1941 kwam ze naar Meise, en nu er een deel van onze agavencollectie in ondergebracht werd, laten we voortaan iedereen meegenieten van de architectuur langs binnen en langs buiten.

Agaven sluiten goed aan bij de tijdsgeest van deze kas. In de 19e eeuw, toen de Belgische tuinbouw hoogtij vierde, waren agaven immers bijzonder in trek. Vele cultivars met witte of gele strepen stammen uit die tijd. Je kan hier ook botanische soorten vinden die naar Belgische plantenspecialisten genoemd werden zoals Agave kerchovei  en  A. ghiesbreghtii of wat dacht je van Agave x leopoldii die sinds 1893 naar Koning Leopold II verwijst. Van de tequilla- en sisalagave tot de gestreepte zebra-agave, meer dan 100 verschillende agaven wachten op jou in Meise.

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.



  • Inheemse Bomenwandeling   1 sep-15 okt 2008

Herontdek de bomen van bij ons. Deze groene bondgenoten waarvan de namen     ons zo bekend in de oren klinken hebben nog heel wat geheimen te onthullen. De folder bevat leuke anekdotes en weetjes over de kenmerken, het gebruik en de geneeskracht van onze bomen. Je ontvangt een gratis folder met weetjes aan de kassa en legt het parcours op eigen ritme af.

  • Gratis ritje met paard en kar 13, 14, 27, 28 september en 11, 12, 25, 26 oktober 2008

Om het andere weekend voeren twee trotse Brabantse trekpaarden u 's namiddags door de Plantentuin. Ga rustig zitten in onze kar en bewonder het historische domein met zijn Kasteel, serres en reusachtige plantenverzamelingen. De ideale manier om met het hele gezin van de Plantentuin te genieten. Op- en afstappen kan op verschillende locaties. Het ritje is in het toegangsticket inbegrepen.   

  • Nocturne in de Plantentuin   30 oktober 2008 van 17 tot 21uur

Ontdek de magie van een nocturne tussen de exotische planten in het Plantenpaleis en ga mee achter de schermen van het wetenschappelijk herbarium om er de sfeer op te snuiven. Onderweg op je parcours staan er telkens gidsen die een woordje uitleg geven.







Tentoonstellingen

  • Lang leve de banaan nog tot 12 oktober 2008

Deze kromme vrucht is wereldwijd bekend en geliefd. Maar wist je dat er zowat duizend verschillende soorten en rassen bestaan? In de tropen teelt men een schat aan soorten. De bakbanaan is er trouwens het basisvoedsel voor meer dan 400 miljoen mensen. In onze tuinen komen winterharde soorten stilaan in de mode, terwijl je ook bananenplanten meer en meer als kamerplant ziet opduiken.

Bananen zitten vol energie maar er kunnen grote verschillen zijn. Zo bevatten bananensoorten met geel of oranje vruchtvlees 100 keer meer vitamine A dan witte bananen. Jammer toch dat wij als westerlingen sinds de jaren ’50 nog slechts 1 soort consumeren. Deze exportbananen worden tegenwoordig in grootschalige monoculturen gekweekt. Slechts één soort telen betekent nochtans vragen om problemen. Eén ziekte kan dan immers in één klap de oogst vernietigen.  Gebruik maken van de diversiteit van de bananen biedt oplossingen voor dergelijke problemen. Deze tentoonstelling is een warm pleidooi voor de ongekende biodiversiteit van een alledaagse vrucht. De toegang tot de tentoonstelling is inbegrepen in het toegangsticket van de Plantentuin.

  • Internationale wedstrijd bloemsierkunst 26-28 september 2008

De Belgian Flower Arrangement Society, een organisatie van amateurbloemschikkers van topniveau, organiseert in de Plantentuin haar tweejaarlijkse internationale bloemschikwedstrijd. Het thema van dit jaar is "water van bron tot zee". U mag verschillende stylen verwachten, romantisch, sober, modern of eerder klassiek, een niet te missen kleurenpracht voor elke bloemschik- en bloemenhebber! De toegang tot de tentoonstelling is inbegrepen in het toegangsticket van de Plantentuin.

  • 'Plantenportretten', een tentoonstelling van pentekeningen en aquarellen door de botanische illustratoren van de Plantentuin 25 oktober 2008 - 1 februari 2009

Vier actuele en twee voormalige botanische tekenaars van de Plantentuin halen uitzonderlijk hun werk uit de kast om het aan het publiek te tonen. Elk werk is een ontmoeting tussen kunst en wetenschap. Haarscherp en met een ongelofelijke precisie beelden zij planten en paddenstoellen af op een manier die met de meeste moderne fotografie nog niet kan benaderd worden. De toegang tot de tentoonstelling in het kasteel is inbegrepen in het toegangsticket van de Plantentuin.

Tijdens de week van Kunst en Natuur (11 tot 19 oktober 2008) kan je de Plantenportretten gratis bekijken in het Gemeentehuis van Evere, Hoedemaekerssquare 10, 1140 Evere, een initiatief van de vzw ARNA.

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.



  • Callicarpa, zomerse bescheidenheid verklapt purper geheim

Op dit ogenblik vallen de opvallende purperen bessen van de prachtbes (Callicarpa spp.) enorm op. In de Lange Border (nr. 13 op het bezoekersplan), ter hoogte van de Victoriakas kan je er niet naast kijken. Bij rijping verkleuren de vruchten van de meeste struiken; zo vallen ze meer op en vergroot de kans dat ze door vogels opgegeten worden. Deze zullen met hun uitwerpselen de zaadjes elders deponeren en zo de plant verspreiden. De gewone prachtbes (C. bodinieri) is afkomstig China en de besjes vallen niet in de smaak van Europese vogels, ze blijven dus tot ver in het najaar aan de plant zitten. Dit maakt van deze struik een mooie aanwinst voor de herfsttuin.

De prachtbes behoort tot de Verbenaceae of ijzerhardfamilie waartoe ook de regenwoudreus teak (Tectona grandis) behoort. Het neefje uit de Verenigde Staten, de Amerikaanse prachtbes (Callicarpa americana) heeft naast paarse bessen ook nog de eigenschap insecten te verjagen! In de staat Missisippi werden van oudsher gekneusde bladeren van de struik onder het gareel van werkpaarden gestopt. Er kwam een olieachtige substantie vrij die stekende insecten bleek af te schrikken.

Enkele jaren geleden isoleerden onderzoekers van de Amerikaanse Agricultural Research Service de werkzame stof uit de plant. Momenteel wordt onderzocht of deze stof, callicarpenal, kan verwerkt worden in commerciële insectenwerende middelen. Een bijkomend voordeel is dat callicarpenal niet alleen insecten maar ook teken op een afstand houdt.
Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.
  • Juwelen natuur(lijk)

Breng de natuur noch dichter bij u en verwen u met deze schitterende natuurjuwelen.

Blaadjes van esdoorns (foto) of ginkgo (Gingko biloba), symbool van gezondheid en welzijn of een orchidee, met bladgoud bedekt. Een ruime keuze beschikbaar in de Tuinwinkel.

  • In het kielzog van de Olympische spelen

Peter Valder, botanist aan de universiteit van Sydney,  voert ons met zijn boek ‘Gardens in China’ mee naar de magie van de Chinese tuinen en Chinese cultuur. Deze tuinen leggen de nadruk op de natuur en hierbij speelt water een centrale rol. Het prachtig geïllustreerd, Engelstalig boek, vertelt ons ook de volksverhalen en de historische waarde van deze fascinerende tuinen. Een echte openbaring!

'Gardens in China' van Peter Valder, uitgegeven bij Timber Press, 2002, 400 pagina's, € 55.

Alleen in de Tuinwinkel vind je het betere tuinboek

The place to be voor plantenliefhebbers!

Om uw exemplaar te reserveren, klik hier.

Musa is de wetenschappelijke naam van de bananenplant.

Uitgever
Nationale Plantentuin van België

Musa komt tot stand binnen de Adeling Museologie en Educatie met de medewerking van het informaticateam en de Afdeling Levende Collecties.

Met dank aan Francine Demuylder voor haar bijdrage.

Eindredacteur
Gert Ausloos

Foto's
o.a. Nationale Plantentuin van België en BFAS.

Wilt u Musa ook ontvangen, klik hier en schrijf het woord subscribe in je mailbericht. Gelieve geen signatuur noch andere tekst toe te voegen.

Wilt u niet langer Musa ontvangen, klik hier en schrijf het woord unsubscribe in je mailbericht.

Voor bezoekersinformatie klik hier.

Nationale Plantentuin van België
Domein van Bouchout
Nieuwelaan 38
1860 MEISE

02 260 09 70
info@br.fgov.be